ابو القاسم سلطانى
490
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ذكر اين نكته ضرورى است كه ميوه عرعر كبير و عرعر صغير را " عرعر " و ميوه ابهل را حب العرعر و ميوه سرو بستانى را جوز السرو مىناميدهاند . قدما بهطور خلاصه درباره خواص درمانى ميوه گياه كه عرعر ناميده شده است چنين گويند : در سرفه ، نفخ ، كرامپ معده و روده سودمند است ( ديوسكوريد : 1 * ) ، گرم و خشك است در درجه سوم ( هروى : 2 * ) . پاككننده ، ضد انسداد ( ابن سينا : 3 * ) ، قاعدهآور ( انصارى : 4 * ) در ضعف معده ، بواسير ، عرق ، خروج غير ارادى اسپرم ، وزوز گوش و خروج ترشحات از مجراى ادرار موثر و مقدار خوراك آن حدود 5 گرم است ( انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 5 * ) ( براى اطلاع بيشتر رجوع شود به كد 2900 همين مجموعه ذيل عرعر صغير ) . قسمت قابل مصرف در درمان : ميوه و اسانس بدست آمده از چوب است كه به نام قطران كاد يا روغن كاد ناميده مىشود . تركيبات شيميائى ميوه : رزين ، گلوكز ساكارز ، اسانس متشكل از پينن Pinene ، ديپانتن Dipenten ، هيدروكربورى به نام يلانژن Yelangene به فرمول C 18 H 24 . تركيبات روغن كاد : روغن كاد كه به وسيله تقطير از شاخهها و قلب چوب بدست مىآيد داراى كادىنن Cadinene ، كادينول Cadinol ، گاياكول Guaiacol ، اتيل گاياكول ، تركيبات فنلى و اسيد استيك مىباشد . موارد مصرف ميوه : رجوع شود به كد 2900 همين مجموعه ذيل عرعر ( عرعر صغير ) . خواص و موارد مصرف روغن كاد : روغنى است به رنگ زرد نارنجى قهوهاى ، محلول در الكل و كلرفرم ، قابل احتراق ، با بوى تند تربانتين و طعم تند و سوزاننده و به عنوان آنالژزيك ، ضد ميكروب ، ضد پارازيت ، ضدعفونىكننده و محرك پوست مورد استفاده قرار مىگيرد . سابقه مصرف آن در ايران به اواخر دوران قاجاريه مىرسد ناظم الاطباء ( 1899 ميلادى ) مىنويسد : به عنوان تسكيندهنده درد يك قطره آن را داخل دندان كرم خورده مىنمايند ، خوردن 20 قطره آن ( به صورت كپسول ) جهت دفع انگلهاى روده بسيار موثر است و بهطور موضعى در مرض جرب يا گال ، اكزما ، زرد زخم موثر است . در رمد چشم ( ورم ملتحمه ) ماليدن آن به پيشانى ، شقيقه و سطح خارجى پلك به خصوص اگر يك قطره آن را داخل بينى بچكانند موثر است .